ماه رمضان، شب های احیا، نظامی و هاتف
یادم می آید پارسال که تهران تنها بودم، اولین سحر ماه رمضان تفألی زدم به دیوان نظامی. مثنوی لیلی و مجنون بود که با نیایش های ابتدایش بسیار گریسته ام و حتماً گریسته اید. خمسه نظامی -هر پنج بخشش- حال و هوایی می دهد به آدم (یا برای من اینگونه است) که خیلی ماندگار است. اثرش می ماند. مثل خواندن یک رمان خوب است. اصلاً برای من همیشه ارزش یک کتاب با میزان اثری که در خودم می گذارد -و نه اثری که دیگران می گویند بر ما گذاشته- مشخص می شود. مثل “سووشون” استاد سیمین دانشور. استاد به این دلیل که به من خیلی آموزانده با اثرش. وقتی خواندمش یک هفته تمام خودم نبودم. رفته بودم جای دیگری که حال خوشی داشت…
نظامی برایم همیشه همینطور بوده. کافی است بازش کنی و بخوانی تا حال کنی. فرقی نمی کند کجایش. من آن شب که بازش کردم لیلی و مجنون آمد. مرگ عبدالله بن سلام شوهر لیلی و بحثی که نظامی کرده بود در مورد تدبیر و تقدیر.
یک بار رمانی خواندم که یک جمله بیشتر نبود. اگر سووشون یک هفته مرا با خودش به جای خوبی برد، این رمان مدتهاست که می بردم همانجا. شاید می بردم به شهر گنبد سیاه نظامی. یا شاید اتوپیای اسکندر نامه. نمی دانم. رمان اینطور شروع می شد:
تدبیر عین تقدیر است و برعکس.